Kiedy ulubiona książka trafia na ekran, emocje są niemal gwarantowane. Jedni z niecierpliwością czekają na premierę filmu lub serialu, inni obawiają się, że reżyser zmieni historię nie do poznania. Czy bohater będzie wyglądał tak, jak go sobie wyobrażaliśmy? Czy najważniejsze sceny znajdą się w filmie? A może ekranizacja okaże się lepsza od literackiego pierwowzoru?

Pytanie książka czy film ma jednak jeszcze jedną, bardzo ciekawą konsekwencję. Ekranizacje mogą zachęcać do czytania. Film pokazuje nam świat przedstawiony, budzi ciekawość bohaterów i często pozostawia niedosyt. A książka pozwala sprawdzić, co wydarzyło się naprawdę – i odkryć znacznie więcej.

Ekranizacja to nie kopia książki

Dlaczego film nie może pokazać wszystkiego?

Przeniesienie kilkuset stron powieści na ekran przypomina trochę próbę zmieszczenia dużego pokoju w walizce. Trzeba zdecydować, co zabrać, a z czego zrezygnować. Film ma określony czas trwania, dlatego scenarzyści często skracają wątki, łączą postacie albo pomijają niektóre wydarzenia.

Książka działa według zupełnie innych zasad. Autor może poświęcić kilka stron na opis miejsca, wspomnienie bohatera czy jego wewnętrzne rozterki. Czytelnik ma dostęp do myśli postaci i może obserwować wydarzenia z perspektywy, której kamera nie zawsze jest w stanie oddać.

Dlatego nawet bardzo wierna ekranizacja nie jest książką przeniesioną jeden do jednego na ekran. To raczej osobna interpretacja tej samej historii.

Wyobraźnia czytelnika kontra wizja twórców

Czytając powieść, sami tworzymy w głowie jej świat. Dom, w którym mieszka bohater, może wyglądać zupełnie inaczej w wyobraźni każdego czytelnika. Podobnie jest z wyglądem postaci, krajobrazem czy atmosferą konkretnej sceny.

Ekranizacja proponuje nam gotową wizję. Kostiumy, scenografia, muzyka i aktorzy nadają historii określony kształt. To właśnie dlatego porównywanie filmu z książką może być tak interesujące.

Czy aktor pasuje do naszego wyobrażenia bohatera? Czy miejsce przedstawione w filmie wyglądało tak, jak je sobie wyobrażaliśmy? A przede wszystkim – czy emocje są równie silne?

Co daje nam więcej – książka czy film?

Myśli bohaterów, których nie widać na ekranie

Jedną z największych zalet książki jest możliwość zajrzenia do głowy bohatera. Film może pokazać jego minę, gest albo reakcję, ale literatura potrafi dokładnie opisać to, co dzieje się wewnątrz postaci.

Możemy poznać jej obawy, wspomnienia, motywacje i wątpliwości. Dzięki temu bohater, który na ekranie wydaje się tajemniczy albo nawet irytujący, po przeczytaniu książki może stać się znacznie bardziej zrozumiały.

To także świetny sposób na odkrywanie drugiego dna historii. Czasem decyzja postaci, która w filmie wydaje się nielogiczna, w książce ma bardzo konkretne uzasadnienie.

Więcej szczegółów, więcej historii

Film musi pędzić do kolejnej sceny. Książka nie ma takiego ograniczenia. Może zatrzymać się przy drobiazgach, rozbudować relacje między bohaterami i przedstawić wydarzenia, które w ekranizacji zostały całkowicie pominięte.

Czytelnik dostaje więc często „wersję rozszerzoną” historii. Nie chodzi przy tym wyłącznie o dodatkowe wydarzenia. Ważne są również szczegóły świata przedstawionego, język autora i sposób prowadzenia narracji.

To właśnie te elementy sprawiają, że przeczytanie książki po obejrzeniu filmu może być zaskakującym doświadczeniem. Znamy zakończenie, ale nie znamy jeszcze całej drogi, która do niego prowadzi.

Obejrzałeś film? To dobry moment na książkę

Ekranizacja jako literacki zwiastun

Wiele osób twierdzi, że „nie ma czasu na czytanie”. Tymczasem historia, która spodobała nam się w filmie, może być idealnym punktem wyjścia do zmiany tego nawyku.

Nie trzeba od razu planować czytania kilkuset stron dziennie. Można zacząć od książki, której historię już znamy. Dzięki temu łatwiej wejść w świat przedstawiony, ponieważ bohaterowie i podstawowy zarys fabuły są już znajome.

Co więcej, ciekawość często robi resztę. Po obejrzeniu filmu pojawiają się pytania: Co zostało pominięte? Dlaczego bohater postąpił właśnie tak? Jak wyglądała ta scena w książce? Czy zakończenie było takie samo?

I nagle okazuje się, że książka przestaje być obowiązkiem, a staje się sposobem na poznanie dalszej części historii.

A może najpierw książka?

Oczywiście działa to również w drugą stronę. Jeśli najpierw przeczytamy powieść, późniejsze oglądanie ekranizacji może być świetną zabawą w porównywanie szczegółów.

Czy film zachował klimat oryginału? Które postacie zmieniono? Jak przedstawiono miejsca, które wcześniej istniały tylko w naszej wyobraźni? Które sceny zostały wycięte?

Takie podejście sprawia, że czytanie staje się bardziej aktywne. Nie tylko poznajemy historię, ale również obserwujemy, jak może być ona interpretowana przez różnych twórców.

Czy film może sprawić, że zaczniemy więcej czytać?

Historia może prowadzić do kolejnych książek

Największą zaletą ekranizacji jest być może to, że potrafi otworzyć drzwi do literatury. Jedna obejrzana produkcja może zaprowadzić nas do książki, a ta z kolei do innych powieści tego samego autora.

Zaczynamy szukać informacji o pierwowzorze, poznajemy twórczość pisarza, sprawdzamy podobne tytuły. W ten sposób pojedynczy film może stać się początkiem całej czytelniczej przygody.

Nie trzeba więc traktować książki i filmu jak konkurentów. Mogą działać razem. Film przyciąga uwagę obrazem, aktorstwem i muzyką, natomiast książka pozwala wejść głębiej w przedstawiony świat.

Czytanie nie musi zaczynać się od „wielkiej literatury”

Warto też pozbyć się przekonania, że czytanie wymaga od razu sięgania po trudne i obszerne dzieła. Jeśli ktoś dzięki ekranizacji zainteresuje się kryminałem, fantastyką, romansem, literaturą młodzieżową czy powieścią historyczną, to już jest bardzo dobry początek.

Najważniejsze jest znalezienie historii, która naprawdę nas ciekawi. A ekranizacja może być znakomitą wskazówką.

Książka czy film – a może duet, który warto wykorzystać

Film nigdy nie zastąpi książki, ale też książka nie musi być traktowana jako konkurencja dla filmu. Obie formy opowiadania historii mają inne możliwości. Ekranizacja interpretuje, skraca i wizualizuje. Książka pozwala zwolnić, wejść w myśli bohaterów i stworzyć własny obraz świata przedstawionego.

Dlatego następnym razem, gdy będziesz zastanawiał się książka czy film, może warto zobaczyć zarówno ekranizację opartą na powieści i jak i skusić się na książkę, która zaoferuje Ci znacznie więcej niż dwie godziny seansu.

A jeśli dawno nie czytałeś, nie musisz zaczynać od wielkiego postanowienia. Wybierz po prostu historię, którą już polubiłeś na ekranie. Otwórz pierwszą stronę i zobacz, co wydarzyło się poza kadrem.